Familie en bedrijf

24-04-2024

We zien het vaak voorbijkomen, bedrijfsopvolging. Ouders en kinderen die ineens niet alleen maar meer de relatie ouder en kind hebben, maar ook collega of zakenpartners worden. Op sommige bedrijven is het een feest, en op andere bedrijven is het een drama. In dit artikel willen we stilstaan bij wat er nu eigenlijk gebeurt op het moment dat kinderen toetreden tot het bedrijf, welke consequenties dit kan hebben en hoe wij hier als adviseurs mee om proberen te gaan.

Om te begrijpen wat er gebeurt kijken we naar de interactie. In een familie is deze heel anders dan binnen het bedrijfsleven.

In het bedrijf zijn mensen vrijwillig gekomen. Je hebt iedere dag de keuze of je wilt blijven of niet. In tegenstelling tot de familie waar de ouder op de ouderplek staat en het kind op de kinderplek, zijn de plekken in organisaties onderling uitwisselbaar. De directeur kan een stapje opzij doen en plek maken voor een nieuwe directeur. Je aanwezigheid binnen het bedrijf is voorwaardelijk. Het berust op het principe voor wat hoort wat.

Maar wat als deze interacties samenkomen in bijvoorbeeld de maatschap? Daar kan het soms flink botsen. Want als kind ben je loyaal aan je ouders, maar als zakenpartners mag het soms best even botsen en schuren. Want zonder wrijving geen glans.  In de afbeelding is weergegeven dat familie en bedrijf/organisatie elkaar in familiebedrijven overlappen. Met name in de overlap ligt het spanningsveld. Werk je vanuit je familiegevoel en je compagnon vanuit het bedrijfsgevoel? Dan ga je elkaar missen. Je communiceert en werkt niet meer op dezelfde golflengte met elkaar.

We komen het in de praktijk regelmatig tegen, de bedrijfsovername. Zoon of dochter komt jong, fris, ambitieus en vol ideeën het bedrijf binnen en daar botst het met vader of moeder die al wat ouder is, het wil blijven overzien. En die ook nog eens het bedrijf voor een groot gedeelte eigenhandig heeft opgebouwd tot wat het nu is. De jonge en frisse ideeën kunnen flink kwetsend overkomen, ook al zijn ze niet zo bedoeld. Dit heeft er mee te maken dat vanuit de familie men meer gericht is op tradities en het bedrijf meer gericht is op ondernemen. Je opereert in het spanningsveld tussen de twee cirkels in. En zolang het in het dagelijks werk zit, valt het vaak wel mee. Het loopt zoals het loopt. Ieder heeft z’n eigen taken en daar kabbelt het wel een beetje voort. Tot het moment dat er een grote verandering voor de deur staat, noem bijvoorbeeld de nieuwe stal.

Die nieuwe stal kan de relaties op spanning zetten. De jonge nieuwe heeft ideeën die passen bij de tijdsgeest waarin hij/zij onderneemt. Er moet een nieuwe ruimte lichte stal komen voor de melkkoeien en de oude stal behouden we voor het jongvee/droge koeien. Terwijl de “pater familias” juist zo gehecht is aan zijn koeien in zijn oude lage stal, en het jongvee op de plekken zoals het nu is. Een stukkie bij de stal aan is wel voldoende.  We zien hier gebeuren dat de beide ondernemers totaal niet op één lijn zitten. Vader houdt vast aan zijn stukkie bij de stal aan, want het moet niet teveel gaan kosten. Zoon gaat liever één keer een dikke klap maken en klaar zijn voor de toekomst. Want het is zijn toekomst. Onthoud goed, voor beide gedachtestromen zijn goede intenties van de bedenker uit.

Wat is dan onze taak als adviseur? Doorpraten over die nieuwe stal? Nee, er is iets anders wat op dat moment veel meer aandacht vraagt, en dat is wat er in de dynamiek nou eigenlijk gebeurt. De aandacht moet van die nieuwe stal af en naar de relatie toe. Deze gesprekken kunnen ontzettend heftig en emotioneel zijn, maar het is erg belangrijk om deze gesprekken te voeren. Want stel dat de oude zijn idee “doordrukt”, heeft de jonge dan een bedrijf waar hij of zij uiteindelijk niet gelukkig mee is? 

Op zo’n moment loop je als ondernemers het risico dat de adviseur vraagt, aan wie of wat ben je ontrouw als je het idee van de ander doorvoert? Want ik zie dat jullie niet op één lijn zitten en waar zit dat in? Of hoe ziet de toekomst er voor jou uit als het niet jou plan is wat wordt doorgevoerd? Maar wat er ook gebeurt, is dat bij ons als adviseurs de aandacht van advisering verschuift naar coaching. We leveren op dat moment niet per se een vergunning of een rapportage af. Het product wat we leveren wordt wat minder tastbaar, maar wat eruit komt is minstens zo belangrijk voor de toekomst van het bedrijf en de balans binnen de familie Het doel is dan om de relatie, zowel zakelijk als privé zo zuiver en goed als mogelijk te houden.